O 17 de maio, Día das Letras galegas, vén lembrarnos cada
ano que os galegos e galegas temos unha lingua propia que nos identifica e nos
fai especiais pero tamén que é a nosa responsabilidade mantela viva e
transmitila de xeración en xeración para manter este legado que enriquece a
diversidade da cultura universal. De nós
depende que o galego poida seguir sendo A CHAVE coa que abrirmos o mundo. O día
das Letras dedícase a homes e mulleres que destacaron neste labor. Este ano é
CARLOS CASARES e nós celebrámolo con esta pequena homenaxe. Antía e Mateo, de 2º Bach, foron os presentadores.
O GALEGO é CHAVE DE IDENTIDADE, a lingua que vén da terra e
dos maiores, a lingua que nos foi transmitida polos avós, a lingua que chegou a
nós e que haberemos de legar ás xeracións futuras. Por iso o alumnado de 1º ESO
A contribuíu á homenaxe Casares cun mapa
da provincia de Ourense. El naceu na cidade de Ourense en 1941. Pero será a
comarca da Limia, a onde marchou con 4 anos, a terra da súa infancia feliz, a
que deixou nel unha pegada máis fonda. Alí aprende a falar en galego, coñece os
nomes das árbores, dos paxaros e das plantas. Tamén achegou unha foto antiga para simbolizar a
importancia dos seus avós e do seu pai na transmisión da nosa lingua e cultura.
Ao pé da lareira Casares escoitaba as historias de guerrilleiros que lle
gustaba lembrar ao seu avó Herminio e as lendas da Santa Compaña, de ánimas e
aparecidos que eran as favoritas da avoa Francisca. El saberá manter viva a tradición da
conversa, o gusto por contar historias e a fidelidade ao galego como lingua da
súa vida e da súa obra literaria.
O GALEGO é CHAVE DA TRADICIÓN. A nosa lingua chegou a nós
unida á música e ás festas que perduraron a través do tempo de xeración en
xeración. O alumnado de 1º ESO B lembrounos a relación de Casares coa tradición
do Entroido, unha das máis antigas de Xinzo de Limia, traendo unha reprodución
de Sargadelos dunha MÁSCARA DE ENTROIDO. Os protagonistas son as PANTALLAS que
levan unha careta como un demo con cornos que se encaixa na cabeza, camisa e
polainas brancas e unha capa e unha faixa vermella con campaíñas e atacan a
todo o que se atreva a aparecer sen disfrace. Carlos Casares non deixaba de ir
cada ano ao Entroido de Xinzo, sempre ben disfrazado porque coñecía ben a
tradición. Para demostralo trouxeron unha foto na que ía de limpabotas.
O GALEGO é CHAVE DA RESISTENCIA.
Fronte a persecución e o desprestixio dos tempos da
ditadura, a nosa xente resistiu e conservou o galego para que hoxe podamos
falalo libremente.
O alumnado de 1º ESO C contounos que Casares se educou na
época da ditadura franquista. A familia da súa nai era moi relixiosa e
mandárono a estudar ao Seminario de Ourense para que fose crego. Alí estaba prohibido falar en galego.
Trouxeron copias como as que lle mandaban facer cada vez que dicían unha verba
en galego. Tiñan que escribir mil, cinco mil, dez mil veces “no hablaré
gallego”. Carlos Casares conta que a
pesar dese castigo os rapaces falaban o
galego, a lingua que aprenderan na casa,
a escondidas co gusto do pracer prohibido. E confesa que chegou a deber
milleiros de copias de “no hablaré gallego”.
O GALEGO é CHAVE DA AMIZADE.
A pesar de ser unha lingua prohibida nos usos formais, o
galego seguiu sendo na ditadura a lingua para falar cos amigos, para a conversa
íntima e profunda, para compartir a festa e a comida, para sentirse a gusto e
en confianza.
Como Casares non quixo ser crego, foi estudar a Santiago Filosofía e letras.
Alí fixo dous amigos moi especiais cos que puido descubrir todo o que conseguira o galeguismo antes da
represión franquista. Por iso o alumnado de 2º ESO A trouxo DÚAS PULSEIRAS DA
AMIZADE. Unha co nome de VICENTE RISCO
co que compartiu moitas conversas sobre literatura e arte e outra co de RAMÓN
PIÑEIRO, líder do galeguismo cultural a partir dos anos 50 que será un mestre
para el.
O GALEGO é CHAVE DA
LOITA POLA LIBERDADE.
Nos tempos da ditadura os partidos políticos estaban
prohibidos. Pero a xente nova comezou a xuntarse e a mobilizarse.
O alumnado de 2ºESO B trouxo unha gorra de policía e unhas
esposas porque Carlos Casares foi perseguido pola policía franquista por formar
parte, nos seus anos de estudante en Santiago, de partidos políticos de
esquerdas prohibidos pola ditadura e por participar en protestas estudantís
esixindo dereitos e liberdades.
O GALEGO é CHAVE DA MÚSICA MODERNA.
A saúde da nosa lingua pode medirse pola forza creativa de
novas músicas que expresen os nosos sentimentos e inquedanzas.
Nos seus anos mozos, Casares axudou a organizar un concerto
prohibido. O cantante chamábase RAIMON e cantaba en catalán letras que Casares
traduciu ao galego e que se converteron en símbolo antifranquista e de defensa
das linguas diferentes ao castelán.
O alumnado de 2º ESO C trouxo un disco seu, outro de Voces
Ceibes, a Nova Canción Galega que nace con forza a partir dese concerto,
poñendo de moda letras en defensa da liberdade e contra a ditadura. E un
terceiro de poemas de denuncia de Longa noite de pedra de Celso Emilio
Ferreiro, musicados con frecuencia naqueles anos.
O GALEGO é CHAVE DO DEPORTE.
Se queremos unha vida saudable para o galego a nosa lingua
ten que practicarse nos deportes.
3º ESO A achegou un balón de fútbol co selo do Antela F.C –
club no que Casares xogou de mozo- e asinado por “Kubalita” porque ese foi o alcume que lle
puxeron a Casares de neno, por Ladislao Kubala. Tamén falou de fútbol nos seus
artigos xornalísticos asegurando que provocar no público unha explosión de
alegría desbordada ao facer un remate afortunado provoca unha emoción difícil
de superar.
O GALEGO é CHAVE DO TEATRO, un recurso fundamental para
aprender a expresarse.
O alumnado de 3º ESO B trouxo un teatriño para lembrar a
obra coa que Carlos Casares inaugura a publicación de teatro para nenos en
galego: As laranxas máis laranxas de todas as laranxas.
O GALEGO é CHAVE DA DEFENSA DA DIVERSIDADE.
A defensa da supervivencia da nosa lingua e cultura fainos
especialmente sensibles á defensa da diversidade en todas as súas facetas: de
razas, de cores, de identidade sexual, de orientación sexual, de pensamento, de
opinión, de expresión, de gustos…
resistíndonos á imposición dunha única verdade.
3º ESO C trouxo unha galiña diferente a todas as demais
porque é azul e os seus ovos son de
cores e ademais non di cacaracá como as outras galiñas senón que di cocorocó.
Contounos que no fermoso conto infantil de Casares as autoridades queren matala
pero non o van conseguir porque todos os veciños deciden solidarizarse pintando
as súas galiñas de azul para evitalo.
O GALEGO é CHAVE DO AMOR.
4º ESO A trouxo un corazón para falar da historia de amor de
Casares que foi moi romántica. Coñeceu no tren, camiño de Santiago a unha
rapaza sueca, Kristina Berg, que ía camiño da Coruña para coller un barco á
India. Casares díxolle que non podía marchar de Galicia sen coñecer Santiago. Ela aceptou e xa non chegou a
marchar. Casaron pouco tempo despois. Casares aprendeu sueco e Kristina Berg
aprendeu galego chegando a publicar contos infantís na nosa lingua.
O GALEGO é CHAVE DE MODERNIDADE
4º ESO B trouxo as
primeiras obras narrativas que publicou Carlos Casares. Forman parte do
movemento da Nova Narrativa Galega que se propón modernizar as técnicas
narrativas e explorar novos temas seguindo os modelos rompedores europeos e
americanos.
Son Vento ferido, Cambio en tres e Xoguetes para un tempo
prohibido.
O GALEGO é CHAVE DA RETRANCA E DO HUMOR
4º ESO C trouxo un casco viquingo para presentar Os escuros
soños de Clío, 12 relatos de Casares de ficción histórica, cheos de humor
erudito.
O GALEGO, CHAVE DA POLÍTICA.
A defensa da nosa lingua precisa da forza dunhas
institucións propias para ser protexida e defendida. Alumnado de 1º de bach tróuxonos unha urna
como símbolo da fin do franquismo e a chegada da democracia porque Casares
formou parte da candidatura do PSdeG-PSOE pola provincia de Ourense como
galeguista independente nas primeiras eleccións ao Parlamento Galego e foi
elixido DEPUTADO. Foi tamén membro da
comisión de redacción da Lei de Normalización Lingüística.
O GALEGO, CHAVE DO MUNDO EDITORIAL
Trouxeron o selo editorial Galaxia, a primeira gran
editorial galega, nacida en pleno franquismo que pasará das mans de Ramón
Piñeiro a Carlos Casares quen a dirixirá desde 1985 ata a súa morte en 2002, o
mesmo día que entregou a súa derradeira novela: O sol do verán, unha fermosa
historia de amor de desenlace tráxico.
O GALEGO CHAVE DO PLURILINGÜISMO
Traemos un tren para
falar da viaxe que Casares fai no Expreso da Literatura Europea. Percorreu boa
parte de Europa, desde Lisboa ata Moscú, con escritores de diferentes países
europeos tentando simbolizar a unidade
europea a través da convivencia das súas diferentes linguas e culturas.
Traemos tamén un exemplar do primeiro libro que Casares
traduciu ao galego: O principiño de Saint-Exupéry. Chegou a coleccionar máis de
cen exemplares deste clásico da literatura universal , escritos en máis de
cincuenta linguas diferentes.
O GALEGO é CHAVE DO ENSINO
Só
un ensino en galego desde os primeiros anos é garantía plena da supervivencia
futura da nosa lingua para o que é vital o compromiso do profesorado.
Nós traemos este encerado para lembrar o compromiso co
galego do que foi o noso compañeiro de profesión. Deu clase aquí mesmo, no
instituto que había en Rodeira e despois
en Vigo. Defendeu sempre a necesidade de manter o galego como primeira lingua
de todos os galegos e galegas sen que iso fose obstáculo ningún para aprender
castelán e moitas outras linguas. El
mesmo falaba con fluidez galego, castelán, portugués, inglés, francés, sueco,
italiano, catalán… e mesmo un pouco de alemán.
Houbo galletas con forma para cantos participaron, feitas por cociñeiros e cociñeiras voluntarios
Rematamos o acto cantando o Himno galego.
E logo… a pasalo ben cos xogos populares.
